Rodzice, nauczyciele i terapeuci coraz częściej szukają sposobów wspierania dzieci, które nie ograniczają się do pracy przy stoliku. Ruch, dotyk i wspólna zabawa pozwalają dziecku poznać własne ciało, nawiązać kontakt z drugą osobą i poczuć się bezpiecznie w grupie. Jedną z najlepiej opisanych propozycji w tym obszarze jest Ruch Rozwijający, który od lat funkcjonuje w polskich przedszkolach, szkołach specjalnych i poradniach. Zainteresowanie nim wynika z prostoty ćwiczeń oraz z tego, że nie wymagają specjalistycznego sprzętu. Poniżej wyjaśniamy, skąd pochodzi to podejście, na czym opiera się jego konstrukcja, jak wyglądają zajęcia, komu przynoszą największe korzyści i jak można je włączać do codziennej pracy z dziećmi.
Skąd wzięła się metoda Weroniki Sherborne i jakie są jej założenia
Autorką podejścia była Veronica Sherborne, brytyjska nauczycielka i fizjoterapeutka, związana z tańcem i pracą z dziećmi o różnych potrzebach rozwojowych. Swoje doświadczenia przekształciła w spójny system zajęć ruchowych, który w Polsce zadomowił się dzięki pedagogom specjalnym i został dostosowany do tutejszych warunków. Podstawą tego systemu jest metoda ruchu rozwijającego weroniki sherborne, oparta na przekonaniu, że świadomość własnego ciała i umiejętność nawiązywania relacji kształtują się przez bezpośrednie doświadczenie ruchowe.
Podstawowe założenie jest proste: dziecko uczy się siebie i innych w kontakcie fizycznym, który odbywa się w atmosferze akceptacji. Prowadzący nie ocenia i nie wymusza, lecz proponuje sytuacje, w których dziecko może samo podjąć działanie. Ważne jest też to, że zajęcia nie służą osiąganiu sprawności sportowej, tylko budowaniu poczucia własnej wartości i zaufania.
Trzy obszary doświadczeń, na których opiera się Ruch Rozwijający
Konstrukcja zajęć wynika z trzech obszarów, które przeplatają się w każdej sesji. Pierwszy to świadomość własnego ciała i ruchu: dziecko poznaje, jak działa jego ciało, gdzie ma granice, jak przenosi ciężar i jak zmienia napięcie mięśni. Drugi obszar dotyczy świadomości przestrzeni oraz tego, jak poruszać się w niej swobodnie, w różnych kierunkach i na różnych poziomach.
Trzeci obszar to relacje z drugim człowiekiem, uznawane za najważniejszy element całości. Wyróżnia się tu trzy sposoby bycia w parze:
-
„z” partnerem, czyli wspólny ruch, naśladowanie i współdziałanie,
-
„przeciw” partnerowi, czyli bezpieczne mierzenie się siłą i doświadczanie oporu,
-
„dla” partnera, czyli opieka, podtrzymywanie i dawanie oparcia.
Dzięki takiemu podziałowi dziecko może wejść w różne role, raz być osobą prowadzącą, raz prowadzoną, a raz opiekuńczą.
Rodzaje ćwiczeń i ich przebieg w praktyce
Zajęcia zwykle odbywają się w sali z miękką podłogą, często bez butów, w ubraniu pozwalającym na swobodny ruch. Ćwiczenia dzieli się na indywidualne, wykonywane przez dziecko samodzielnie, oraz na ćwiczenia w parach i w grupie. Przykłady to turlanie się, kołysanie, pozycje zwijania i rozciągania, a także przeciąganie, kołysanie partnera czy tworzenie z ciał „domku” lub „tunelu”.
Typowa sesja ma określony rytm. Zaczyna się od aktywności rozgrzewających i swobodnego poruszania się, następnie przechodzi do ćwiczeń w parach, a kończy spokojnym wyciszeniem, często w kręgu. Prowadzący zwykle pokazuje ćwiczenie, nazywa je prostym językiem i zostawia dzieciom czas na własne tempo. Istotny jest też kontakt wzrokowy, który wzmacnia poczucie bycia zauważonym.
Dla jakich grup dzieci zajęcia są szczególnie wartościowe
Początkowo metodę stosowano głównie w pracy z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną i zaburzeniami rozwoju, ale z czasem objęła szersze grono odbiorców. Zajęcia chętnie wykorzystuje się przy wsparciu dzieci z autyzmem, z trudnościami w komunikacji, z zaburzeniami integracji sensorycznej oraz z nadmierną nieśmiałością lub impulsywnością. Dobrze sprawdzają się również w grupach, w których trzeba wzmocnić więzi i zmniejszyć napięcia między dziećmi.
Dzieci rozwijające się typowo także na nich korzystają, ponieważ ćwiczą współpracę, zaufanie i rozpoznawanie własnych emocji. Zakres pracy i dobór ćwiczeń zawsze zależy od indywidualnych potrzeb, a w trudniejszych przypadkach warto ustalić go z terapeutą lub pedagogiem prowadzącym dziecko.
Jak wprowadzać elementy metody w przedszkolu, szkole i terapii
W przedszkolu ćwiczenia mogą stać się stałym elementem dnia, na przykład krótkim blokiem ruchowym na dywanie. W szkole sprawdzają się jako przerwa śródlekcyjna, zajęcia świetlicowe lub część godzin wychowawczych, szczególnie w młodszych klasach. W gabinetach terapeutycznych i poradniach stanowią uzupełnienie pracy indywidualnej, a rodzice mogą uczyć się prostych ćwiczeń do wspólnej zabawy w domu.
Aby prowadzić zajęcia świadomie, dobrze jest przejść szkolenie u certyfikowanych instruktorów, bo istotne są szczegóły: sposób dotyku, dawkowanie oporu i reagowanie na sygnały dziecka. Warto też zadbać o warunki: wystarczająco duże, ciche pomieszczenie, mała liczebność grupy i regularność spotkań. Dzięki temu dziecko szybciej zyskuje poczucie przewidywalności, a zajęcia stają się dla niego przyjemnym, bezpiecznym doświadczeniem.